Greinar og pistlar

Um líf eftir dauðann

Í hinni dásamlegu bókabúð Hodges and Figgis í Dublin fann ég bók Elisabeth Kübler-Ross On Life After Death. Í henni lýsir hún vissu sinni um að dauðinn sé ekki endalok manneskjunnar heldur fremur umbreyting, yfirfærsla frá einu tilverustigi og yfir í annað. Hún byggir vissu og skrif sín á vinnu í marga áratugi með deyjandi fólki, tugum þúsunda samtala við börn og fullorðna á dánarbeði og frásögnum af nær-dauða-reynslu.

Dauðinn er umbreyting og flutningur
Þegar Kübler-Ross talar um dauðann notar hún líkingu af púpu sem umbreytist í fiðrildi. Líkami fólks deyr eins og púpan en kjarni manneskjunnar, persónuleg sálarvitund, lifir áfram og flögrar inn í nýtt tilverustigi. Dánarferlið er eins og í tilviki fiðrildis umbreyting fremur en eyðing, umskipti en ekki tortíming. Djúvitund manneskjunnar flyst úr líkamlegri tilveru yfir í tilvist hins andlega.

Margir deyjandi upplifa frið, ljós og nærveru
Fólk sem hefur dáið eða verið nærri dauða lýsir gjarnan birtu, kærleika og nærveru látinna ættingja. Þau tjá vitund um að vera umvafin nánd annarra. Kübler-Ross túlkar þær frásagnir sem vísun um að dauði sé ekki myrkur endir heldur fremur innganga í annan veruleika, nýtt upphaf.

Börn og deyjandi fólk
Kübler-Ross lýsir að deyjandi börn hafi oft sýnt undraverða ró og haft djúpt innsæi gagnvart eigin dauða. Þau virtust skynja að þau væru „á leiðinni“ og tjáðu þá för í myndum, draumum eða með teikningum.

Elskan skiptir mestu máli
Í bókinni er sterk siðferðileg undiralda. Kübler-Ross hvetur fólk til að rækta kærleika, iðka fyrirgefningu og lifa af ábyrgð. Dauðinn opinberar aðalatriðin, hvað skiptir mannlíf mestu máli. Það sem stendur eftir í vitund deyjandi fólks er ekki gleði yfir ríkidæmi sem það hefur eignast eða sfanað, hvaða stöðu það hefur gegnt eða ytri vegsemdir heldur hvort og hvernig fólk hefur elskað.

Meira en efnisleg læknisfræði
Sem geðlæknir hafði Kübler-Ross mikla reynslu af samskiptum við dauðvona fólk. Í ljósi samtalanna mótaði hún trúarlega eða andlega túlkun að líf haldi áfram eftir líkamlegan dauða. Sú kenning er handan efnafræði og lífeðlisfræði læknisfræðinnar, metakenning.

Elisabeth Kübler-Ross er kunn fyrir kenningar um fimm stig sorgarferlis: afneitun, reiði, samning, depurð og sátt. Um þau skref eða stig  hefur hún skrifað í fyrri ritum. En í bókinni On Life After Death fjallar hún um að dauðinn sé ekki endir heldur fremur framhald, umbreyting og ferð inn í ljós, kærleika og áframhaldandi tilveru. Á þeirri ferð er fólk heima og dauðin er upphaf heimkomu. Stutt, snaggaraleg og hrífandi bók.

Myndina tók ég af listaverki í listasafni Oakland-borgar í Kaliforníu.

Greinar og pistlar

Heimilisviskan í Írlandi

Keltneskar bænir eru gjarnan elskulegar, mannvinsamlegar og náttúruvænar. Líf manna er gjarnan túlkað sem ferðalag með öllu því góða sem Guð kallar fram til að gleðja og næra veröldina. Sól er vinur, tungl líka, stjörnur hjálpa, golan gleður og blómin syngja. Til að lifa vel í veröldinni er gott að rækta innri mann, vináttu, tengsl, samfélag og axla ábyrgð í lífinu. Og yfir öllu vakir hjartahlýr Guð á himnum og sendir elskuengla sína í ljósheima og óttalegar aðstæður líka. Þessi keltneska hefð lifir enn meðal Skota og Íra og blundar meðal okkar Íslendinga vegna upphafs okkar.
Við vorum fjögur á ferð í Írlandi í byrjun júní, tvenn vinahjón. Við fengum lánað rúmgott hús norðan við Dublin, notuðum það sem grunnstöð og fórum þaðan inn til borgarinnar, gengum um Howth og fórum í lest norður til Belfast. Stíll heimilisins var breskur og hið sérstaka var að í flestum herbergjum voru einhver skilaboð á miðum, kortum, myndum og spjöldum. Það voru hvatningar til bjartsýni, æðruleysis, fjölskylduræktar og djörfungar gagnvart öllu því sem gæti skyggt á lífsgleði. Í þessu var endurvarp hinnar gömlu, jákvæðu, keltnesku lífsspeki mannvinsemdar, náttúruelsku og ábyrgs siðferðis. Spakmælin voru gjarnan glettnisleg, með skoplegum snúningi.
Svo sáum við að svipaðar lífshvatningar á pöbbunum og í smærri verslunum, um mikilvægi fjölskylduræktar, ástar, vináttu, trúar og lífsgilda. Þetta er ekki klisjur eða skraut heldur menningararfur blessana, orðaíkónar. Þessi viskuarfur er elskulegur. Við megum gjarnan taka til okkar að á heimilum okkar ríki hlátur, gestrisni og friður og að fjölskylda sé blessun og vinir auður lífsins.
Í nútímanum hefur blessunarhefðin blandast heimilisskreytingu og ferðamannamenningu. Sum skilti eru einföld minjagripavara, en mörg bera með sér að orð skapi rými. Þau eru orðaíkónar og minna á að gott líf er fólgið í ást, ábyrgð, gestrisni og samveru.
Greinar og pistlar

Er Belfast borg friðar?

Elskulegt starfsfólk í ferðamiðstöðinni í Cathedral Quarter mælti með Eugene Leneghan. Hann væri staðkunnugur leiðsögumaður. Við hittum hann fyrir utan Titanic-gestastofuna á gamla skipasmíðasvæðinu í Belfast. Feimnislegt bros hans heillaði þegar hann spurði um nöfn okkar og reyndi að bera þau fram og muna. Við settumst inn í Audi-bílinn hans og svo hófst ein eftirminnilegasta leigubílaferð sem við höfum farið.

„Ég var níu ára 1972 þegar lið kom heim til mín og sagði okkur að fara. Það var ekki hótun heldur yfirlýsing um að ef við færum ekki yrði heimili okkar brennt. Við settum húsið okkar á sölu og fórum.“ Þannig hóf Eugene ferðina, sagði sögu átaka síðustu áratuga í Belfast, stríð, vonir, tilfinningar fólks, vopnaðan frið en grunnan. Svo sagði hann okkur að róstutíminn hefði ekki verið trúarátök heldur átök um pólitík, hefðir og stefnu í menningu og þróun Írlands. Á ökuferðinni rakti Eugene snilldarlega sögu fortíðar og nútíðar. Við flengdumst milli sautjándu aldar og þeirrar tuttugustu, skildum að allt á sér sögulegar rætur og gamlir atburðir hafa leitt til afdrifarírkar sögu.

Við stoppuðum við krár sem kaþólikkar höfðu safnast í og mótmælendur höfðu skotið á eða sprengt. Við ókum um hverfi mótmælenda, sáum fyrir okkur göngur þeirra og Ian Paisly efna til ófriðar. Við sáum hverfi kaþólikka sem bjuggust til varna, sáum myndir af börnunum og fólkinu sem hafði verið myrt og flest voru saklausir borgarar sem höfðu verið á réttum stað en á röngum tíma. Eugene sagði okkur átakasöguna, sýndi okkur myndir af skosku hermönnunum sem voru að skemmta sér en voru skotnir. Hann fór með okkur að múrunum og hliðunum, sem enn er lokað á kvöldin, að 30 km. girðingunum, sýndi okkur húsin sem enn eru með stálvörnum og girðingum til að ekki sé hægt að kveikja í þeim með molotovkokteilum.

Er Belfast í bata eftir róstur og átök fortíðar? Já, friður ríkir að mestu en heimilisofbeldi er vandi og innflytjendavandi eyksst. Friður er brothættur og grynnri en við áttum von á. Þrátt fyrir að flestir foreldrar vilji að skólar séu sameinaðir, eru  aðeins 8% barna í Norður Írlandi sem ganga í skóla fyrir alla hópa. Mörg hverfi eru enn víggirt og mörgum hliðum er enn lokað á kvöldin svo enginn fari um og valdi skaða eða ófriði. Veggjalistin í borginni kom okkur mjög á óvart. Hún er ríkuleg, haldið vel við og nýjar myndir eru gerðar í samræmi við stjórnmálaþróun heimsins. Belfast er hluti heims. Stríð heimsins eru hliðstæður Belfast-troubles. Því er fáni Ísraels málaður á vegg í hverfi mótmælenda og Gasa er hverfi kaþólikka. Það er ástæða til að skoða þessar myndir heimsstjórnmála í borgarhverfum Belfast. Þessi veggjalist er heillandi en jafnframt nístandi.

Eugene ók upp að lestarstöðinni í Belfast og kvaddi okkur. Þessi fyrrverandi landafræðikennari hafði leitt okkur inn í rosalega og átakanlega sögu. Hann er fulltrúi fólks sem ræktar frið óháð hverfum, flokkum og hópum. Við þurftum tveggja tíma ferðina suður til Dublin til að jafna okkur á rosanum, harmi og hryllingi stríðs. Daginn eftir voru eldar kveiktir víða í Belfast vegna hrottalegrar árásar innflytjanda. Átakaefnum hefur fjölgað í borginni.

Belfast er heillandi. Titanic-svæðið er glæsilegt og sagan er þykk. Það eru margir góðir leiðsögumenn í borginni en við vorum sérlega heppin. Við mælum með Eugene Leneghan og leiðsögufyrirtæki hans Belfast Saints and Sinners Tours: https://www.belfastsaintsandsinnerstours.com

Sími hans er +44 7870980807

Guð hjálpi Belfast.

Greinar og pistlar

Grunnhyggja – fundamentalismi og friður

Þetta ryðgaða fat sá ég á vegg í hinni gömlu borg Akko, sunnan landamæra Líbanon og Ísraels. Enginn friður verður að varir nema fólk virði hvert annað og hefðir hvers annars. Kristni, islam og gyðingdómur geta lifað saman – en ekki þegar bókstafshyggja fer offari. Fundamentalisma kallaði dr. Einar Sigurbjörnsson hnyttilega grunnhyggju. Grunnhyggjan er grunnhyggin, sér ekki vel, hugsar skammt, slítur upp litríkan og fjölbreytilegan blómgróður mannlífsins, ryður frá sér öllum sem eru í vegi og traðkar niður þau sem hugsa og lifa öðru vísi. Kristinn síonismi kann ekki góðri lukku að stýra, frekar en íslömsk eða gyðingleg grunnhyggja. Grunnhyggja er jafnan stríðshyggja. Friður sé með okkur öllum.

Mataruppskriftir

Rabarbari í desert

Rabarbari er ekki aðeins góður í sultu eða saft heldur í desert líka. Að baka rabarbara í ofni er ljómandi aðferð til að nýta þennan jarðargróða. Stilkar og bitarnir mýkjast án þess að maukast eða uppleysast. Venjulegur rabarbari er súr og kallar á sætu. Auðvitað má nota sykur en hunang og hlynsýróp eru skemmtilegri sætugjafi og gefa líka bragð.  Ég marinera rabarbarann gjarnan í einn til tvo klukkutíma fyrir bökun. Ljómandi að bera bakaðan rabarbara fram með ís eða rjóma – nú eða með sandköku.

Hráefni

500 gr rabarbari, snyrtur og skorinn í um 2 cm bita

150 gr hunang og hlynsýróp

100 gr gott múslí

Til bragðbóta en valfrjálst: 1 vanillustöng, klofin eftir endilöngu – eða 1 tsk kardimommubelgir – eða 2,5 cm biti af fersku engiferi, skorinn í þunnar sneiðar (svo er hægt að fara skemmri leiðina og nota kanil- engifer- og kardimommu-duft)

Matseld

  1. Hitið ofninn í 200°C. Setjið rabarbara, hunang/hlynsýróp og bragðgjafa í um 2 lítra eldfast mót eða í ofnskúffu. Blandið vel saman.
  2. Bakið í ofni og hrærið einu sinni eða tvisvar á meðan og rabarbarinn er orðinn mjúkur. Þetta tekur um 12–20 mínútur.
  3. Bakið múslí í ofni í 5-8 mínútur.
  4. Berið fram heitt. Svo er hægt að setja rabarbarann ofan á góðan ís og toppa með múslí.